Patrz także: Nowości

Działalność Towarzystwa Biblijnego w Polsce w latach 1816-2003

"Niebo i ziemia przeminą, ale Moje słowa nie przeminą" (Mt 24,35 - przekład ekumeniczny)

Początki działalności polskiej placówki Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego w Warszawie wpisują się w nurt ruchów pietystyczno-przebudzeniowych i tendencji ekumenicznych na przełomie XVIII i XIX w.

W 1816 r. przybył do Warszawy ks. Robert Pinkerton, anglikański duchowny przedstawiciel Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego w Londynie, z propozycją powołania do życia placówki tego Towarzystwa w stołecznym mieście. Jego inicjatywa powitana została z zainteresowaniem. W październiku tego samego roku odbyła się uroczysta inauguracja działalności Towarzystwa Biblijnego w Pałacu Czartoryskich w Warszawie. Prezesem Towarzystwa został książę Adam Jerzy Czartoryski. Funkcje wiceprezesów powierzono: ks. bp. Franciszkowi Malczewskiemu i ks. bp. Janowi Pawłowi Woroniczowi. W skład Zarządu weszli: ks. Stanisław Staszic, Stanisław Kostka Potocki, Julian Ursyn Niemcewicz, ks. Karol Diehl (ewangelik reformowany), Samuel Bogumił Linde (luteranin), Jerzy Samuel Bandkie (luteranin) i wiele innych osób z polskiego życia kulturalnego i społecznego.

W trosce o ekumeniczny charakter nowej placówki, jej założyciele postanowili "wydawać i rozpowszechniać Pismo Święte w tłumaczeniu ks. Jakuba Wujka dla wyznawców Kościoła Rzymskokatolickiego, dla innych zaś wyznań według przyjętych przez nich tłumaczeń w języku polskim". Ta wspólna deklaracja polskiej elity duchowej i intelektualnej, która legła u podstaw posługi biblijnej Towarzystwa, była wyrazem głębokiego zaniepokojenia "dotkliwym brakiem i niedostatkiem Pisma Świętego w naszym społeczeństwie".

Cele działalności Towarzystwa Biblijnego określono następująco:

1. Tłumaczenie Pisma Świętego na język polski i inne języki.

2. Wydawanie drukiem w różnych przekładach.

3. Rozpowszechnianie i pobudzanie do jego czytania w Kościele, Rodzinie i wśród najszerszych kręgów polskiego społeczeństwa.

Już na pierwszym posiedzeniu Komitetu Założycielskiego postanowiono wydać 10 tys. egzemplarzy Biblii w tłumaczeniu ks. Jakuba Wujka. Z pomocą na ten cel pośpieszyło Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne w Londynie. Jego przedstawiciel ks. Robert Pinkerton przekazał dar pieniężny, oraz 250 egz. Biblii i 500 egz. w edycji Biblii Gdańskiej z 1632 r. z przeznaczeniem "do rozpowszechniania wśród wyznawców Kościołów ewangelickich". W sumie, w pierwszym roku działalności rozpowszechniono około 18 000 egz. Pisma Świętego. Nieszczęścia, jakie spadły na naród polski po wybuchu Powstania Listopadowego, wpłynęły ujemnie na pracę Towarzystwa. W tym czasie polityka rusyfikacyjna caratu wyraźnie nie sprzyjała upowszechnianiu Pisma Świętego w języku polskim. Ze swej strony Towarzystwo Biblijne, które powstało na gruncie protestanckim nie zawsze miało świadomość potrzeb, tam wszędzie, gdzie katolicy stanowili większość wyznaniową. Stąd też wydawano teksty biblijne bez ksiąg deuterokanonicznych, które biblistyka nierzymskokatolicka nie umiała docenić. Jak wiadomo doprowadziło to do tego, że papieże Leon XII (1824 r.) i Pius VIII (1829 r.) potępili działalność Towarzystwa Biblijnego, które opowiadając się za neutralnością dogmatyczną swojej pracy, przyjęło zasadę wydawania Pisma Świętego bez komentarzy i uwag ("without notes or comments"). Zapewne z tego powodu placówka Towarzystwa w Warszawie, zorientowana była przede wszystkim na pracę wśród czytelników Kościołów ewangelickich. Pilnie rozważano sprawę nowego tłumaczenia Biblii. Podjął się tego zadania zamieszkały w Anglii hr. Karol Węgierski, który przetłumaczył Nowy Testament na język polski, wydrukowany w Londynie w 1876 r. Do myśli nowego przekładu powrócono kilka lat później. Zaczęło się to wszystko od jednego słowa: "metanoia" (co dotąd tłumaczono przez pokutę, a w nowym przekładzie przez upamiętanie). Był to przekład ekumeniczny. W Komisji obok katolików: prof. J. Przyborowskiego i J. Papłońskiego zasiadali  ks. Gustaw Manitius (ewangelik augsburski), ks. August Diehl, (ewangelik reformowany) i literat Ludwik Jenike (ewangelik augsburski). Owocem tej pracy było ukazanie się w Warszawie w 1881 r. Nowego Testamentu. Ta edycja Nowego Testamentu była czytana przez Ewangelików w Polsce do czasów ukazania się Biblii tzw. "Warszawskiej" tj. do roku 1975. Czytelnik katolicki, który poszukiwał Biblii ks. Jakuba Wujka mógł do niej dotrzeć, dzięki placówce BZTB w Warszawie. Były to jej przedruki z edycji krakowskiej z 1599 r. wydawane przez Towarzystwa Biblijne w Berlinie, Lipsku i Wiedniu. Z reguły większym zainteresowaniem cieszyły się przedruki Nowego Testamentu, niż pozbawiona ksiąg deuterokanonicznych cała Biblia wybitnego tłumacza z Wągrowca.

Od 1815 r. aż do lat siedemdziesiątych XX w. Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne wydrukowało i rozpowszechniło 41 wydań Biblii i Nowego Testamentu w przekładzie ks. Jakuba Wujka oraz 34 wznowienia Ewangelii i innych części Pisma Świętego o łącznym nakładzie 534,5 tys. egz. (Biblii 95 tys. egz., Nowego Testamentu 189,5 egz., części 250 tys. egz.) Są to dane niepełne z powodu luk w źródłach.

Mimo trudności w czasach zaborów, całkowitego zniszczenia siedziby Towarzystwa w 1944 r., stałej groźby likwidacji, represji i odmowy legalizacji prawnej, (którą dopiero uzyskaliśmy w 1990 r.) w okresie totalitaryzmu, Towarzystwo Biblijne starało się zawsze służyć wiernym wszystkich Kościołów w myśl słów Papieża Polaka, Jana Pawła II: "Słowo Boże jest jedno dla wszystkich Kościołów". Po wielu latach pracy, w 1975 roku, ukazało się nowe tłumaczenie Pisma Świętego, tzw. Biblia Warszawska, która znalazła również uznanie u katolickich recenzentów. W 1991 roku Towarzystwo Biblijne wydało ten przekład łącznie z księgami deuterokanonicznymi. Tłumaczenie tych ksiąg jest dziełem zespołu tłumaczy Biblii Tysiąclecia i mogło się ukazać w naszej edycji za zgodą Podkomisji Biblijnej Episkopatu Polski. 

W 1991 roku ukazało się nowe tłumaczenie Nowego Testamentu we współczesnym języku polskim, wydane przez Towarzystwo Biblijne. Edycja tzw. Biblii Warszawskiej, jak i Nowego Testamentu z 1991 roku została przygotowana przez międzywyznaniowe zespoły tłumaczy, niestety jeszcze bez udziału tłumaczy z Kościoła Rzymskokatolickiego. 

Praca nad ekumenicznym przekładem Pisma Świętego.

Ojcowie II Soboru Watykańskiego, świadomi potrzeby ekumenicznego odczytania Pisma Świętego wskazywali na Biblię, jako na więź łączącą wszystkich chrześcijan. Nic więc dziwnego, że w całym chrześcijaństwie słowa Konstytucji "Dei Verbum" przyjęte zostały z najwyższym uznaniem i prawdziwym zainteresowaniem. Ukazały one Biblię, jako miejsce spotkania i pojednania chrześcijan i matkę ekumenizmu. "To dzięki mocy Ducha Świętego", jak pisze wybitny biblista polski ks. prof. dr Michał Czajkowski, "Pismo Święte staje się coraz bardziej narzędziem nie tylko dialogu, ale także ciągłego postępu we wnikaniu w Misterium Chrystusa i jego Ciała, którym jest podzielony i jednoczący się Kościół,... To Słowo obala wiele uprzedzeń, rozszerza horyzonty, przybliża stanowiska, oświetla drogę, przyspiesza godzinę jedności..."

Te słowa i myśli towarzyszyły nam, w dniu 9 listopada 1993 r. gdy Komitet Krajowy Towarzystwa Biblijnego w Polsce, nawiązując do postanowienia II Synodu Plenarnego Kościoła Rzymskokatolickiego w Polsce, "o doprowadzeniu do końca, ekumenicznego przekładu Biblii" podjął uchwałę o rozpoczęciu prac nad ekumenicznym przekładem Pisma Świętego i jednomyślnie wyraził gotowość udziału w realizacji tego wspólnego dzieła z przedstawicielami Kościoła Rzymskokatolickiego. Decyzję tę poprzedziły konsultacje Komitetu Krajowego Towarzystwa Biblijnego w Polsce z Redakcją Naukową Biblii Tysiąclecia, której przewodniczył ks. bp K. Romaniuk. Na mocy przyjętych wówczas ustaleń, rozpoczął pracę Międzywyznaniowy Zespół, w skład którego wchodzą przedstawiciele Kościołów: Rzymskokatolickiego, Prawosławnego, Ewangelicko-Augsburskiego, Ewangelicko-Reformowanego, Ewangelicko-Metodystycznego, Polskokatolickiego, Starokatolickiego Mariawitów, Chrześcijan Baptystów, Adwentystów Dnia Siódmego, Zborów Chrystusowych i Zielonoświątkowego.

Już we wstępnej fazie naszych rozważań nad planowaną edycją Pisma Świętego mogliśmy stwierdzić, iż mimo różnorodności naszych tradycyjnych odniesień do Biblii, istnieje między nami głęboka wspólnota i jedność w Słowie Bożym, którego uobecnieniem jest sam nasz Pan, Jezus Chrystus. To wspólne pochylenie się nad Pismem Świętym nie wolne było jednak od dramatycznych i gorących niekiedy wstępnych dyskusji i rozważań

Prace nad nowym ekumenicznym przekładem Pisma Świętego prowadzą dwa zespoły: do Starego i Nowego Testamentu. W składzie obu tych Zespołów znajdują się przedstawiciele Kościołów wchodzących w skład Komitetu Krajowego Towarzystwa Biblijnego. Tłumacze w swojej pracy translatorskiej posługują się tekstem hebrajskim znajdującym się w wydaniu stuttgarckim 1977r. (Biblia Hebraica) oraz Nowym Testamentem w języku greckim Nestlego i Alanda (1993). Uzgodniono również, że obydwa Zespoły sięgać będą do nie publikowanego jeszcze poprawionego wydania Biblii Tysiąclecia. Metodę i organizację pracy Zespołów przyjęliśmy idąc za "Wytycznymi do współpracy międzywyznaniowej w tłumaczeniu Biblii", zatwierdzonymi przez Sekretariat ds. Jedności Chrześcijan i Zjednoczone Towarzystwa Biblijne w 1987 r. i sygnowanymi przez kard. Jana Willebrandsa i abp. Donalda Coggana. Zespół tłumaczy pracując nad Starym i Nowym Testamentem postanowił publikować sukcesywnie cząstkowe wyniki swoich poczynań translatorskich. Jako pierwsza ukazała się Ewangelia św. Mateusza w przekładzie ekumenicznym, wydana nakładem Towarzystwa Biblijnego w Polsce. Przekład Ewangelii Św. Mateusza poprzedzony został przedmową podpisaną przez ks. Metropolitę Bazylego Doroszkiewicza, prawosławnego Metropolitę Warszawskiego i całej Polski, ks. bp. Kazimierza Romaniuka, Przewodniczącego Sekcji Nauk Biblijnych przy Komisji Nauki Wiary, ks. bp. Zdzisława Trandę z Kościoła Ewangelicko-Reformowanego i śp. ks. prof. Witolda Benedyktowicza, Przewodniczącego Komitetu Krajowego Towarzystwa Biblijnego w Polsce, sygnatariuszy nowego ekumenicznego tłumaczenia. Papież Jan Paweł II, który jak wiemy bardzo interesuje się pracami nad ekumenicznym przekładem Pisma Świętego w naszym kraju poświęcił tej sprawie życzliwe słowa w swoim przemówieniu podczas Wielkiej Ekumenicznej Modlitwy we Wrocławiu. Powiedział m. in.: "Przygotowujecie ... ekumeniczny przekład Pisma Świętego... Prywatna inicjatywa kilku osób zmieniła się w oficjalną międzykościelną współpracę. Rezultatem tej współpracy jest opublikowany przez Towarzystwo Biblijne w dniu siedemnastego lutego br. ekumeniczny przekład Ewangelii św. Mateusza. Żywimy nadzieję, że całe Pismo Święte w edycji ekumenicznej ukaże się z okazji Wielkiego Jubileuszu Roku 2000". Pomni wezwania listu Apostolskiego "Tertio Millennio Adveniente", by wszyscy chrześcijanie z odnowionym zapałem powrócili do Biblii, Międzywyznaniowy Zespół przygotował na powitanie Papieża Jana Pawła II w 1997 r. ekumeniczne tłumaczenie Ewangelii św. Marka. 

Wśród projektów przygotowanych przez Towarzystwo Biblijne w Polsce na uroczystości Roku Jubileuszowego znalazła się Ewangelia według św. Łukasza w wersji siedmiojęzycznej (polskim, rosyjskim, włoskim, angielskim, francuskim, hiszpańskim, niemieckim). Wielojęzyczny tekst Ewangelii według św. Łukasza w pierwszej kolejności dotarł do uczestników XXII Europejskiego Spotkania Młodych, które odbyło się w dniach 28 grudnia 1999 r. do 1 stycznia 2000 r. w Warszawie, z inicjatywy Wspólnoty z Taizé. W spotkaniu uczestniczyło ponad sto tysięcy młodych ludzi z całej Europy.

Okładka i strona z dedykacją Jana Pawła II pięciojęzycznego wydania Ewangeli według św. Marka

"Verbum caro factum est et habitavit in nobis" (J 1,14). "A Słowo ciałem się stało i zamieszkało wśród nas". Słowem z Ewangelii św. Jana Papież Jan Paweł II zadedykował Ewangelię według św. Marka w pięciojęzycznym przekładzie. Ta publikacja została przygotowana z okazji uroczystości Roku Wielkiego Jubileuszu Wcielenia Syna Bożego i przeznaczona dla przeszło dwumilionowej rzeszy młodzieży z całego świata, która przybyła do Rzymu w dniach 15-20 sierpnia 2000 na XV Światowy Dzień Młodzieży. Słowo o Wcielonym Jezusie Chrystusie stanowiło motyw przewodni modlitw, rozważań, liturgii i całego nauczania. Papież Jan Paweł II wskazał na Jezusa Chrystusa jako fundament naszego życia we współczesnym świecie i na Słowo Boże w Nim uobecnione, które jest źródłem dla poszukiwania odpowiedzi na pytanie o drogę, prawdę i życie.
We wrześniu 2001 r. ukazało się pierwsze wydanie ekumenicznego przekładu Nowego Testamentu i Psalmów, nazwane przekładem ekumenicznym na trzecie tysiąclecie. Prezentujemy go w dziale "Nowości".

Doniosłym wydarzeniem historycznym w działalności apostolatu i misji biblijnej jest tłumaczenie Pisma Święte pióra ks. bp. Kazimierza Romaniuka. Jest to dzieło 35 lat pracy jednego autora, pierwsze od czasów Biblii ks. Jakuba Wujka. Biblia Warszawsko-Praska ukazała się nakładem Towarzystwa Biblijnego w Polsce za zgodą Episkopatu Polski, co jest wydarzeniem ekumenicznym. Adresatem tego nowego przekładu są wierni wszystkich Kościołów. 

Promocja Ewangelii wg. Św. Mateusza w przekładzie ekumenicznym - 17 lutego 1997 r.
Od lewej: J. E. ks. biskup Zdzisław Tranda (Kościół Ewangelicko - Reformowany), J.E. ks. biskup Jeremiasz, rektor ChAT (Kościół Prawosławny), J. E. ks. biskup Władysław Miziołek (Kościół Rzymskokatolicki), J. E. ks. biskup Jan Szarek (Kościół Ewangelicko - Augsburski), J. E. ks. biskup Edward Puślecki (Kościół Ewangelicko - Metodystyczny)